HİSSE SENEDİ PİYASASI

Ekonomi Rehberim, bu yazıda halk ağzında daha çok borsa olarak bilinen hisse senedi piyasasını basitleştirerek anlatacak. Hisse senetleri ve hisse senedi tipleri de bu yazımızda yer alan, önem verilmesi gereken konulardan. Piyasalarla ilgili diğer yazılarımıza ulaşmak için tıklayın.


Hisse senedi piyasası, yatırımcıların "hisse senetleri satın alarak şirketlerin kısmi mülkiyetlerine sahip oldukları" bir piyasadır. Tahvil piyasalarında, yatırımcılar için sadece borç vermek mümkünken; hisse senedi piyasaları kısmi mülkiyet edindirme özelliği ile çok daha fazla dikkat çeker. Bu sebeplerle insanların en çok konuştuğu ve en bilinen piyasa tipi hisse senedi piyasasıdır.

HİSSE SENETLERİ

Dış yatırım ihtiyacı duymayan şirketlerde hisse senetleri mal sahiplerinde veya kurucularda bulunurken, dış yatırıma gerek duyan diğer şirketler hisse senedi piyasasında hisse senetlerini ihraç ederek gerekli yatırımı edinmiş olurlar.
  • Şirketler, halka arz edilişte hisse senedi çıkararak gerekli yatırımı edinebilirler. Peki bir şirketin halka arz edilmesi neyi ifade ediyor? Halka arz, yatırıma ihtiyaç duyan bir şirketin, hisse senetlerinin satışını, hisse senedi piyasasındaki yatırımcılara çeşitli yollarla duyurması ve satış yapmasıdır. 
  • Borsadaki yatırımcılar için en büyük motivasyon kaynaklarından biri de temettü dağıtımıdır. Temettü dağıtımını şu şekilde açıklayalım. Şirketler elde ettikleri karın bir kısmını belli zamanlarda şirketin tüm ortaklarına yani hisse senedi sahiplerine dağıtır. Hisse senedi başına düşen bu gelir temettü olarak adlandırılır. Örnekle bu kavramı daha da netleştirelim. Bir şirketin piyasada 1000 hissesi olduğunu varsayalım. Bu şirket bir yıllık karını 10.000 lira olarak açıklar ve bu karın 3000 lirasını şirket ortaklarına yani hisse senedi sahiplerine dağıtır. Bu durumda bir hisse başına şirketin verdiği kar 3.000 lira/1000 yani 3 liradır. Hisse başına yatırımcılara ve diğer ortaklara verilen bu 3 lira temettü geliridir. 
  • Hisse senedinin yatırımcılar için cezbedici bir yatırım aracı olmasının diğer bir sebebi de hisse senetlerinin değerlerinde yaşanan artış ve düşüşlerdir. Örnek olarak, Aselsan'dan 20 liraya 10 hisse senedi satın alan bir yatırımcı, Aselsan için yaşanan olumlu ekonomik gelişmeler ardından bu hisse senetlerini 35 liradan satabilir ve böylece bu hisse senetlerini 200 liraya almışken, borsada 350 liraya satarak 150 lira kar elde edebilir.
Yatırımcısına kısmi ortaklık sağlayan hisse senetleri, genellikle ikincil piyasada işlem görür. Diğer bir deyişle, bir şirketten hisse senedi almak isteyen yatırımcı kuvvetle muhtemel bu hisse senedini başka bir yatırımcıdan alacaktır. Bu alım satım sonucunda şirket hiçbir şey kazanmaz. Bu durumda kazananlar ve kaybedenler kendi aralarında alım satım yapan yatırımcılardır. Şirketlerin ise kazancı elde ettikleri asıl zaman, halka arz ile hisse senetlerinin piyasaya sunulduğu ve satıldığı an veya kendi hisselerinin şirket tarafından piyasadan toplandığı, ardından yeniden piyasaya sürülüp satıldığı andır.


HİSSE SENEDİ TİPLERİ

Hisse senedi tiplerini adi hisse senetleri ve tercihli hisse senetleri olarak ikiye ayırabiliriz. Bu hisse senedi çeşitlerinin önemli artıları ve eksileri vardır. 

Adi hisse senetleri, yatırımcısına şirketten ortaklık verirken aynı zamanda da şirket yönetiminde söz sahibi olma fırsatı sağlar. Adi hisse senedi sahipleri, şirket başkanı seçilirken oy kullanma hakkına sahiptir. Tercihli hisse senedi sahiplerinin ise şirket yönetimine herhangi bir etkisi yoktur.

Tercihli hisse senetleri, şirkete ortaklık imkanı verirken yatırımcısının öncelikli olarak temettü geliri elde etmesini sağlar. Tercihli hisse senetleri, temettü dağıtımında adi hisse senetlerinden önde olması sebebiyle avantaj sahibidir.

Yukarıda bahsettiğimiz artı ve eksiler şirket tarafından değerlendirilir ve piyasaya sunulan hisse senetlerinin adi veya tercihli olma oranları belirlenir.  

Yorumlar