DÖVİZ KURLARI

Ekonomi Rehberim'in bu yazısında döviz, beğeni ve tercih, faiz ve enflasyon, nispi gelir ve spekülasyon kavramlarını kapsamlı bir şekilde anlatacağız. Bu yazımız ekonomiyi ve döviz kurlarını anlamanız için doğru bir rehber olacaktır.

Öncelikle döviz kurunu kısaca tanımlayalım. Döviz kuru, bir ülke parasının başka bir ülke parasına göre değeri, güncel fiyatıdır. Bir döviz başka bir dövize dönüştürülürken ortaya bir bedel çıkar. Ödenmesi gereken bu bedel döviz kurudur.

Piyasadaki bir ürünün fiyatının belirlenmesinde arz ve talebin oynadığı rolü detaylıca anlatmıştık. Tarlada yetişen ürünün fiyatlamasında olduğu gibi dövizin fiyatının belirlenmesinde de arz ve talep rol alır.

Dünyadaki en büyük piyasa döviz piyasasıdır. Döviz kurları bu piyasada belirlendiği için bizim açımızdan da önemi oldukça fazladır. Bu piyasada dönen para yaklaşık olarak bir katrilyon dolardır. Buradaki ticaretin önemli bir kısmı ABD Doları ile yapılır. Bu devasa piyasaya İngilizler, Japonlar ve Amerikalılar fazlaca etki ederek yön verir. Döviz piyasasında pek çok oyuncu vardır. Bu oyunculara daha yakından bakalım.

  • Bankalar, döviz piyasasındaki en önemli oyunculardır. Hem kişisel hem de kurumsal müşterilerine hizmet vermek isteyen bankalar dövize ihtiyaç duyarlar.
  • Merkez Bankaları, ülkelerinin para birimini korumak, döviz kurlarını manipüle edebilmek ve ülkelerinin ekonomik dengesizliklerini düzenlemek amacıyla bu piyasada yer alırlar.
  • Spekülatörler ise bu piyasada para kazanmak amacıyla bulunan, fiyat farklarını kendi yararlarına kullanarak kazanç sağlayan kişilerdir. 
Döviz kurlarının belirlenmesinde arz ve talebin etkisi olduğunu belirtmiştik. Artan kur fiyatları insanların ellerindeki dövizleri bozmaları için cezbedici bir etkendir. Bu durumda alıcılar ise daha isteksiz bir hale gelir. Döviz kurunun artışında yaşanan bu temel olaylar döviz kurunun düşmesi ile tam tersi hale gelir. Döviz kurlarındaki değişimler, işletmeler, şirketler ve hatta ülke ekonomileri için çok yıkıcı bir etken olabilirler. Bu sebeple politikacıların ve ekonomistlerin ülke ekonomisi için dövize ve döviz kurlarına oldukça dikkatle yaklaşmaları gerekmektedir. Şimdi de döviz kurlarına etki eden kavramlara bakalım.

BEĞENİ VE TERCİH

Tüketiciler ithal malları beğenip daha çok tercih ettikçe döviz kurlarında değişim meydana gelir. Çin'de üretilen ürünlere Türkiye'de yaşayan insanlar beğeni duydukça ithal gelen bu mallar daha çok tercih edilir ve böylece Çin Yuanı'na duyulan talep de artar. Yuan'ın talebindeki artış ise arz talep kanunlarının sonucu olarak Yuan'ın değer kazanmasına, Türk Lirası'nın ise değer kaybetmesine sebep olur.

Bir dövizin değer kazanması ise bu döviz ile ithal edilen ürünlerin pahalılaşmasına sebep olarak ürünün tercih edilebilirliğini azaltır.


FAİZ ORANLARI VE ENFLASYON

Döviz piyasasını etkileyen önemli bir faktör de gerçek faiz oranlarında yaşanan değişimlerdir. Değişken faiz oranları döviz kurlarında büyük ve ani dalgalanmalar oluşturabilir. Parasını tasarruf ile kullanmak isteyen insanlar ise daha yüksek faiz oranlarının geçerli olduğu yerleri, ülkeleri tercih ederler. Yine Türkiye ve Çin üzerinden anlatımımızı yapalım. Normal ve eşit şartlar olduğunu kabul edersek parasını tasarruf amacıyla kullanmak isteyen yatırımcı yüksek faizin bulunduğu ülkeyi yani Türkiye'yi seçer. Türkiye'de daha çok tasarruf yapmayı bekleyen yatırımcılar sebebiyle Türk Lirası'na talep ve Yuan'a arz artar. Bu durumun sonucunda ise Lira değer kazanır, Yuan ise değer kaybeder.

Enflasyon ise insanları ellerindeki parayı başka dövizlere dönüştürmeye teşvik eder. Parasını enflasyona karşı korumak isteyen insanlar, başka bir dövizi kullanarak enflasyon tehlikesinden kurtulmuş olur. Bu durum enflasyona uğrayan ülke para biriminin döviz piyasasında değer kaybetmesine sebep olur.

NİSPİ GELİR VE SPEKÜLASYON

Bir ülkenin geliri başka bir ülkeye göre daha çok artarsa, büyük artışın yaşandığı ülke para biriminde değer kaybı yaşanır. İlk bakışta mantığa yatmayan bu durumu yine Türkiye ve Çin örneği ile inceleyelim. Türkiye'nin yaptığı ekonomik hamle ve yatırımlarla gelirini Çin'e göre çok daha fazla artırdığını düşünelim. Türkiye'de yaşanan gelir artışı insanların daha çok harcamasına yani Çin'den yapılan ithalatın artmasına neden olur. Bu durumda Yuan'a duyulan talep ve Lira'nın arzı da artar. Yaşanan bu artışların sonucu, Türk Lirasının değer kaybetmesi ve Çin Yuanı'nın değer kazanmasıdır.

Döviz kurlarından kazanç sağlamaya çalışan kişi veya kurumlar döviz kurlarında spekülasyona sebep olurlar. Spekülasyon yapmak kumar oynamak kadar riskli görülür ancak spekülatörler kur riskini taşımak gibi önemli bir ekonomik görevi yerine getirmiş olurlar. Faiz oranlarının başka bir ülkede daha hızlı artacağını tahmin eden bir spekülatör parasını bu ülkeye aktarır ve beklediği sonucu alıp daha çok kazanmayı umar. Bu hareket spekülasyona basitçe bir örnektir. Aynı zamanda spekülasyon yapmak spekülatörler için çok kazançlıdır.

Yorumlar